Ojczyzną tych pięknych ptaków jest południowo-wschodnia Australia. Zamieszkują trawiaste stepy rzadko porośnięte drzewami i krzewami. Spotykane są również w ogrodach przydomowych i w parkach. Pokarmem tego gatunku są przede wszystkim nasiona traw, a w okresie lęgowym dodatkowo drobne organizmy zwierzęce, będące źródłem białka, niezbędne podczas karmienia piskląt. Gniazdowanie trwa od Sierpnia do Lutego i w tym czasie wyprowadzają pisklęta z dwóch lęgów. Zakładanie gniazd uzależnione jest w dużym stopniu od warunków atmosferycznych i najczęściej występuje po długotrwałych deszczach. Wilgoć powoduje kiełkowanie niezliczonej ilości nasion traw, które są niezwykle cennym źródłem pokarmu. Również cennym źródłem pokarmu są  nasiona traw w stadium mlecznej i woskowej dojrzałości. 

Przed lęgami ptaki łączą się w pary i poszukują miejsca na założenie gniazda. Najczęściej budują je na wysokości 2-3 metrów w gęsto ulistnionym krzewie lub drzewie. Sporadycznie spotyka się gniazda tego gatunku na wysokości 30 m na drzewach eukaliptusowych. Niekiedy buduję je na brzegach gniazd ptaków drapieżnych. Gniazdo, to misterne uwita kula o średnicy ok. 30 cm z bocznym otworem wejściowym.

Zaczynając budowę gniazd, ptaki używają do tego dość grubego materiału. Im bliżej wnętrza gniazda, tym materiał jest drobniejszy, a wyściółkę tworzą pióra i strzępki bawełny.

Tokowanie samca amadyny diamentowej, to dość osobliwe zjawisko. Trzymając w dziobie pióro, czy też źdźbło trawy, samczyk schyla głowę, puszy piórka i wykonuje rytmiczne przysiady. Podczas tego rytualnego tańca wydobywa z siebie pieśń miłosną, na którą składają się skrzypiące, brzęczące i zgrzytające dźwięki. Po takich wyszukanych zalotach, samiczka najczęściej ulega czarowi samca. Zniesienie, to 4-7 białych jajek, z których po 14 dniach wylęgają się, porośnięte rzadkim, szarym puchem pisklęta. Po 22-24 dniach opuszczają gniazdo i przez kolejne 2-3 tygodnie dokarmiane są przez rodziców. Ptaki młode mają szaro-brązowe upierzenie i czarne dzioby. Barwy ptaków dorosłych uzyskują po 3-5 miesiącach. Dorosłe amadyny diamentowe mają szare głowy, szaro-brązowe skrzydła i czarne sterówki. Plecy u nasady ogona jaskrawo karminowo-czerwone. Spód ciała biały. Na białej piersi poprzeczny aksamitno-czarny pas. Po obu stronach tułowia, poniżej skrzydeł biegną aksamitno-czarne pasy pokryte licznymi, białymi plamkami, które wyglądają jak diamenty (skąd nazwa). Dziób i obwódki oczne karminowe. Oko z nasadą dzioba łączy czarny pasek.

Ptaki obojga płci ubarwione są identycznie. Twierdzi się czasami, że samce mają u nasady ciemniejszy dziób (fioletowo-czerwony), ciemniejszą obwódkę oczną i szerszy czarny pas na piersi. Uważa się również, że samiczki są nieco większe od samców i mają bardziej bogato nakropione  czarne pasy poniżej skrzydeł. Nie sądzę, aby te poglądy miały swoje uzasadnienie  w praktyce. Wygląd ptaków uzależniony jest w dużym stopniu od wieku i cech indywidualnych. Niepodważalnym rozpoznaniem płci jest śpiew samca i częste próby tokowania. Długość ptaków 11-12 cm.

Amadyna diamentowa opisywana jest pod naukową nazwą Steganopleura guttata. Prof. Dathe twierdzi, że dotychczasowa pisownia nazwy rodzajowej jest błędna i powinna brzmieć Stagonopleura. W niektórych publikacjach gatunek ten opisywany jest pod naukową nazwą Emblema guttata.

Według Russa ptaki te  znane są od 1792r. W pierwszej połowie XIX wieku niewielkie ilości amadyn diamentowych dotarły do angielskich i francuskich hodowców. Po raz pierwszy rozmnożono je w Europie w 1959r. Obecnie ptaki te, ze względu na swoją niekwestionowaną urodę są dość popularne i znajdują się u większości hodowców kolekcjonujących łuszczaki. 

Z wieloletniego doświadczenia wiem, że doprowadzenie ptaków do naturalnego lęgu jest rzeczą niezwykle trudną. W połowie lat siedemdziesiątych dwóch moich kolegów i ja zdobyliśmy amadyny diamentowe. U mnie znalazły się dwie pary. Każda para miała do dyspozycji  klatkę skrzynkową o wymiarach 100x50x50 cm (dł.szer.wys). Jako materiał do budowy gniazd podałem ptakom miękkie siano. Samczyki intensywnie tokowały i skrzętnie wnosiły siano do budek. Kiedy gniazda miały już pokaźne rozmiary, wrzucałem do klatek trochę białych, drobnych piórek. Ptaki natychmiast wnosiły je do gniazd.

Karmiłem je mieszanką skiełkowanego prosa, kanarem, prosem seneglaskim w kolbach, odrobiną nasion sałaty, pokarmem jajecznym z dodatkiem maku, mniszkiem lekarskim, gwiazdnicą i tartą marchwią. W osobnym naczyńku podawałem żwirek zmieszany z mieszanką mineralną, a raz w tygodniu rozpuszczałem w wodzie do picia preparat witaminowy. Kiedy w budkach pojawiły się jajka przestałem podawać pokarm jajeczny. Niestety, samce bez przerwy "przemeblowywały" gniazda, tak, że jajka znajdowały się pod wyściółką  i samiczki przestawały interesować się gniazdami. Podobne niepowodzenia miały miejsca również u moich kolegów. Po wielu bezskutecznych próbach doprowadzenia ptaków do udanych lęgów, zaczęliśmy podkładać jajka mewkom japońskim, które wychowały pisklęta amadyn diamentowych bez większych problemów.

Mimo odchowania sporej ilości młodych nie osiągnęliśmy oczekiwanej satysfakcji. Po pewnym czasie zrezygnowaliśmy z hodowli tego gatunku. 

Po kilkunastoletniej przerwie w hodowli tych ptaków, otrzymałem od kolegi w prezencie dwie pary amadyn diamentowych. Byłem pełen nadziei, że tym razem uda mi się wychować pisklęta bez pomocy mewek japońskich. W połowie maja wpuściłem ptaki do dwóch wolier ogrodowych, zaopatrzonych w kilka budek lęgowych. 

Karmiłem w podobny sposób jak poprzednio. Ptaki czuły się doskonale. Samczyki nieustannie tokując, nosiły materiał na gniazdo. Niestety sytuacje się powtórzyła. Samce rozgrzebywały jajka w wyściółce gniazd, a samice traciły chęć  wysiadywania.

Ponownie zacząłem podkładać jajka pod mewki japońskie i wychowałem  jedenaście amadyn. W następnym sezonie lęgowym połączyłem młode ptaki ze starymi w rezultacie czego miałem cztery pary i siedem wolnych samiczek, które umieściłem w osobnej wolierze. 

Żadna z czterech par nie wychowała w pierwszym lęgu  ani jednego młodego ptaka. Zauważyłem jednak, że dwie z siedmiu wolnych samiczek znosiły w budce jajka i na zmianę troskliwie w nich siedziały. Odłapałem te samiczki i wpuściłem do samców, zabierając im wcześniej poprzednie partnerki. Po krótkim czasie ptaki przystąpiły  do lęgu i jedna para wprowadziła trzy młode, a druga cztery. W następnym roku skompletowałem w podobny sposób trzecią parę, która również odchowuje pisklęta.

Okazuje się, że nie wszystkie ptaki wychowane przez mewki japońskie nie nadają się do naturalnych lęgów, tak jak nie wszystkie ptaki z naturalnego odchowu będą wysiadywały jajka i wychowają swoje pisklęta w chowie zamkniętym. 

Sądzę, że przy doborze par trzeba dysponować większą ilością ptaków, uważnie je obserwować i dokonywać trafnego wyboru partnerów. Nie zawsze udaje się złożyć dobrą parę lęgową, ale szanse są duże. 

Odchów piskląt ogrzewanych i karmionych przez własnych rodziców, to cały smak hodowli. 

Znanych jest kilka mutacji barwnych tego gatunku. Istnieją ptaki: brązowe, brązowo-skrzydłe, izabelowate, pastelowe i pomarańczowo-dziobe. W przypadku ptaków pomarańczowo-dziobych, plecy u nasady ogona mają barwę żółto-pomarańczową. 

Artykuł został opublikowany w nr 12/2000 (grudzień) miesięcznika "Fauna&Flora".