Bohaterem niniejszego artykułu będzie papużka falista, bez wątpienia najpopularniejsza papuga występująca w hodowlach na całym świecie od przeszło 200 lat. 

Miejsce w systematyce

Gatunek Melopsittacus undulatus jest jedynym przedstawicielem rodzaju Melopsittacus. Nie posiada też podgatunków, co prawda J. Scobe wydzielił z gatunku Melopsittacus undulatus, papużkę falistą zachodnią (Melopsittacus u. pallidiceps) oraz papużkę falistą północną (Melopsittacus u. intermedius), jednakże inni ornitolodzy nie zgadzali się ze Scobem, gdyż różnice między tymi podgatunkami były niewielkie. Brali też pod uwagę fakt, że obie populacje krzyżują się między sobą. Wg. Josepha M. Forshawa Melopsittacus jest rodzajem pośrednim między rodzajami Neophema (łąkówka) i Pezoporus (papużka ziemna).

Historia papużki falistej w Europie

Papużki faliste w Europie pojawiły się w połowie wieku XIX, dokąd zostały sprowadzone przez znanego ornitologa Johna Goulda. Po raz pierwszy zostały opisane przez Thomasa Watlinga, fałszerza pieniędzy zesłanego do Australii, a pierwszą publikacją, w której ukazał się opis papużki falistej było dzieło G. Shawa "Zoology of New Holnad". Bardzo szybko zdobyły popularność w Europie, dobrze się rozmnażały, ale nadal większość stanowiły osobniki importowane. Dopiero po wprowadzeniu przez rząd Australii całkowitego zakazu wywozu zwierząt ich hodowla się rozwinęła, zaczęły powstawać farmy nastawione na masowe rozmnażanie z przeznaczeniem na rynek. Pierwszą odmiana barwna pojawiła już w XIX w. na farmie hodowlanej w Anglii, a była to papużka falista żółta. 

Występowanie

Papużki występują w całej Australii, gdzie tworzą nawet stada liczące do 1 000 000 osobników. Nie ma jej jedynie na wybrzeżach i wyspach (m.in. Tasmanii) w górach i na terenach leśnych.

Środowisko naturalne

Głównym miejscem występowanie papużek są stepy, porośnięte różnymi gatunkami traw. Jest ona gatunkiem koczowniczym, czyli jeżeli w miejscu ich aktualnego pobytu skończy się pożywienie, to przenoszą się na inne tereny, bardziej zasobne w pokarm. Żerują głównie rano i wieczorem, unikając najgorętszej pory dnia, przesiadując w miejscach zacienionych. Głównym pożywieniem papużek są nasiona traw, rzadziej ziół, bardzo rzadko owady, owoce, zielenina. 

Przed nadejściem pory deszczowej papużki dobierają się w pary i zaczynają poszukiwania miejsca do złożenia jajek. Przeważnie są to dziupla drzew eukaliptusowych, rzadziej termitiery.

A Brehm tak opisuje ją w środowisku naturalnym:

"... W ojczyźnie swojej ptaszek ten zamieszkuje równiny porośnięte trawą, żywi się nasionami i trzyma się przeważnie stadami, złożonemi z 20 - 100 sztuk, i to nawet okresie gniazdowania, jakkolwiek i wówczas poszczególne pary w obrębie stada trzymają się ściśle ze sobą. Gniazdo zakładanie jest z dziuplach i szczelinach drzewa gumowego, a w grudniu samica składa w niem 4-6 białych okrągłych jaj. Z taką samą regularnością, jak nasze ptaki przelotne u nas, pojawiają się papużki faliste w południowej Australii w czasie tamtejszej wiosny, czyli o porze odpowiadającej naszej jesieni..."

(A. Brehm - "Życie zwierząt" - Praha 1936. W dalszej części artykułu wykorzystam jeszcze fragmenty działe Brehma)

Wygląd

Papużka falista jest niewielka, dorasta do 18 cm. Od czoła przez całą głowę (częściowo też na plecach) rozciągają cię czarne pręgi (prawdopodobnie od nich pochodzi nazwa "falista"). Plecy pokryte czarnymi żółto obrzeżonymi piórkami. Ogon czarny. Skrzydła z zewnątrz pokryte czarnymi żółto obrzeżonymi piórkami, od spodu pokryte są 4 pasami: Pierwszy - położony koło nasady skrzydła zielony, drugi - szary, trzeci - żółty, czwarty - położony najbardziej na zewnątrz szary. Nogi różowe. Oczy małe, o czarnej tęczówce. Woskówka u samców niebieska u samic od "cielistej" do brązowej. Dziób żółty. Pod dziobem biały "śliniak" pokryty po bokach "koralami". Brzuch jednobarwny, zielony.

A Brehm w swoim dziele "Życie zwierząt" tak opisuje wygląd papużki falistej:

"...Jest jedną z najmniejszych papug, jednak dzięki wydłużonemu ogonowi wydaje się być znacznie większa, niż jest w rzeczywistości. Przednia część jej głowy i gardziel są siarkawo - żółte, z każdej strony odgraniczone ozdobione przez 4 niewielkie plamki. Cały płaszcz jest zielono - żółty, przyczem niemal na każdem piórze występują 4 poprzeczne czarne prążki. Spód ciała, dolna część pleców i kuper są trawiasto zielone, dwa wydłużone pióra ogona ciemno - niebieskie, pozostałe sterówki zielono - niebieskie z szerokimi cytrynowo - zółtemi plamami; woskówką ciemno niebieska, tęczówka jasno żółta..."

Zachowanie

Te małe papużki są bardzo żywotne, nieustannie buszują po klatce, wolierze. Każda nowa rzecz, która znajdzie się w ich lokum musi zostać przez nie "zbadana". Nie są (stosunkowo) trudne do oswojenia. Najlepiej czują się w gromadkach, gdyż tak żyją na wolności. Pomagają sobie w czyszczeniu upierzenia itp. Często dochodzi między nimi do "kłótni", na szczęście rzadko groźnych.

Pomieszczenie hodowlane

Dla parki papużek wystarczy klatka o długości 80 cm. Jednak należy się stosować zasadę "czym większa, tym lepsza", nie ma klatek za dużych.

Możemy też wybudować papużkom wolierę wewnętrzną lub zewnętrzną. W wolierze wewnętrznej możemy trzymać kilka sztuk, które same się dobiorą w pary, co może dać lepsze wyniki hodowlane. Jeżeli jednak mamy zamiar rozmnażać odmiany barwne, kształtne lub mamy zamiar wyselekcjonować coraz to lepsze papużki, najlepiej rozmieścić każdą parkę w osobnej klatce. W wolierze zewnętrznej, papużki mogą być przez cały rok. Musi ona mieć co najmniej 3 m długości, powinna być wyposażona w grube gałęzie lub platformę z desek, gdzie papugi będą mogły nocować, bez obawy, że odmrożą sobie nogi (przykryją je piórami). W wolierze też powinno znaleźć się miejsce zadaszone, a najlepiej jest zbudować takie małe pomieszczenie o wymiarach np. 1m x 1m, gdzie znajdzie się miejsce do nocowania. W pobliżu, gdzie będą przebywały papużki powinno się znajdować słabe źródło światła, które uchroni je od ewentualnego stresu związanego z np. człowiekiem wchodzącym w nocy do pomieszczenia i zaświecającym światło, a także w zimie, gdy zapadnie zmrok papużki często zostają nocować na siatce, co może skończyć się odmrożeniem nóżek, dzięki źródle światła znajdą "bezpieczne" miejsce do nocowanie.

Zalety hodowli papużek w stadzie przedstawił Robert Sobecki w artykule "Papużki faliste - hodowla systemem stadnym".

A. Brehm tak opisał zachowanie i temperament papużki:

"... Żaden z ptaków hodowanych w klatkach nie wytrzymuje z nim porównania. Inne papugi odznaczają się świetnością barw, czy też zdolnościami naśladowczymi; ona tych zalet nie posiada, bije je jednak swym swoistym, nieporównywalnym wdziękiem. Jest ona ozdobą każdego pokoju i zdolna jest podbić najbardziej zatwardziałe serca..." 

Oswajanie

Papużki faliste są stosunkowo łatwe do oswojenia, między innymi dlatego, że przeważnie od urodzenia towarzyszą im ludzie. Jeżeli mamy zamiar mieć dwie oswojone papużki, radzę najpierw oswoić jedną i dopiero później drugą. Nowa papużka nabierze szybciej ufności do ludzi, jeżeli jej towarzyszka będzie je posiadała.

Najlepiej do oswajania wybrać sobie bardzo młodą papużkę falistą, lub jeszcze lepiej zabrać rodzicom z gniazda młode i samodzielnie je wykarmić. Po zdobyciu młodej papużki, wpuszczamy ją do uprzednio przygotowanej klatki. Nie powinno się w niej znajdować żadnych zbędnych przedmiotów (luterka, dzwonki). Papuga powinna się nami zainteresować, a nie zabawkami. Po minięciu tego okresu zaczynamy do papużki przemawiać (najlepiej cały czas jedno słowo, np. jej imię), podczas czego podajemy papużce na patyku (zawsze tym samym) jakiś smakołyk (np. kawałek jabłka). Po ok. miesiącu próbujemy podawać papużce pokarm z ręki, najlepiej na początku położyć na ręce również patyczek, którego papużka się nie boi. Po jakimś czasie papużka powinna zacząć nam wchodzić na rękę, kiedy to nastąpi możemy ją wyjąć z klatki i przejść z nią po pokoju, wtedy papużka oswoi się z jego wyglądem. Na początku tyle czasu poza klatką wystarczy, później może przebywać poza klatką coraz dłużej. Aż w końcu będziemy mieli problemy z zmuszeniem jej do powrotu do klatki. Wtedy najlepiej zastosować mały podstęp, włożyć do klatki (tak żeby papużka widziała) jakiś przysmak, to powinno ją zmusić do powrotu. Musimy pamiętać o cierpliwości, która jest konieczne do oswojenia papużki, nie wolno łapać papużek do ręki, gdyż może to skutecznie zrazić papużkę do nas.
Oto bardzo krótki, optymistyczny tekst źródłowy, dla osób chcących nauczyć je naśladować różne dźwięki, autorstwa A. Brehma:

"...W naśladowaniu jakichkolwiek głosów przejawiają minimalne zdolności..."
Jednak nie powinno się brać tego poważnie, rekordzistka podobno nauczyła się ponad 300 słów. 

Obrączkowanie

Zwykłe (rozmiarów dzikiej papużki) papużki obrączkujemy obrączkami o numerze 4 (średnica 4 mm).

Czynność obrączkowania wygląda następująco: 

Chwytamy ptaka lewą ręką (jeżeli jesteśmy praworęczni), kciukiem i palcem wskazującym chwytamy nogę papugi. Na trzy największe palce złożone razem nakładamy obrączkę. Następnie odginamy najmniejszy palec (kciuk) do tyłu, tak, żeby całkiem przyległa do nogi, następnie przesuwany obrączkę do końca nóżki, tak żeby noga wróciła do swojego normalnego ułożenia. 

Papużki obrączkujemy do 10 dnia życia, gdyż później nie da się założyć im obrączki. 

Możemy papużki obrączkować trzema typami obrączek:

I. zamkniętymi - są to typowe obrączki, najczęściej stosowane w Polsce, taki obrączki najczęściej możemy zdobyć, jeżeli należymy do jakiegoś związku hodowców, widnieją na niej takie informacje jak ( obrączki Małopolskiego Stowarzyszenia Hodowców Kanarków i Ptaków Egzotycznych): numer (np. 01), rok wybicia (np. 99), sygnum hodowcy (np. C3) i informację o stowarzyszeniu (np. MS); na innych polskich obrączkach często też jest godło polski

II. zaciskowe - prawie nie stosowane w Polsce, możliwość założenie na dorosłego ptaka 

II. tworzywa - rzadko stosowane w Polsce, do dodatkowej identyfikacji ptaków

Pokarm

Podstawowym pokarmem papużek są ziarna zbóż: prosa, kanaru, owsa. Różni autorzy opisują, że papużki faliste chętnie też spożywają siemię lniane, konopie i murzynek, jednak u mnie nie cieszyły się one żadnym zainteresowaniem u papużek.

Ja w swojej hodowli stosuję taką mieszankę:

I. podczas spoczynku: 
proso - 55 %
kanar - 15 %
owies - 20 %
skiełkowana pszenica - 10 %

II. w okresie lęgowym, oraz podczas odchowu młodych:
proso - 30 %
kanar - 10 %
owies - 10 %
skiełkowana pszenica - 60 %

Dobrze jest też papużkom, szczególnie czasie lęgów podawać proso senegalskie w kolbach.
Z zielonek stosuję: gwiazdnicę, mniszek (mlecz), różne chwasty (np. tak zwane dzikie proso), a także uprawiam małe poletko prosa, który papużki bardzo chętnie zjadają (szczególnie w stanie dojrzałości mlecznej i woskowej).
W hodowli papużek falistych z owoców i warzyw stosuję: jabłko, marchew, wiśnie, czereśnie. Na pewno możne też podawać im inne owoce i warzywa, ale jeszcze ich nie próbowałem stosować ich w karmieniu. 
Bardzo wartościowym pokarmem dla papużek (szczególnie podczas odchowu młodych) jest skiełkowane ziarno. Ja podaję falistym głównie pszenicę, czasami też kiełkuję proso i owies. Można próbować je karmić innymi skiełkowanymi nasionami, jeżeli tylko będą je jadły.
W okresie lęgowym wskazane jest podawanie ugotowanego na twardo jaja wymieszanego z kaszą manną oraz z premiksem witaminowo - mineralno - aminokwasowym (np. firmy Dolfos).
Niektórzy autorzy podaję informację, że falistym można podawać biszkopty zamoczone w mleku, ja tego nigdy nie próbowałem, ale podaję papużkom biszkopty bez żadnych dodatków. Również lubią obgryzać korę różnych drzew. U mnie dostają one raz na jakiś czas świeże gałązki wierzby, które są przez nie okorowywane z wielką ochotą.
W tej chwili na polski rynek wchodzą różnego rodzaju granulaty dla papug (np. Pretty bird), słyszałem, że są one bardzo dobre. Jednak nie potrafię powiedzieć nic więcej, gdyż nigdy ich nie stosowałem.
Papużki cały czas powinny mieć dostęp do świeżej wody, można dodawać do niej różne preparaty. Ja stosuję (raz na jakiś czas) do wody Polfamix Z dla zarodowych stad kur niosek, a także (częściej w zimie) preparat dla gołębi Aminosol, zawierający masę różnych mikro i makro elementów.
Z minerałów papużki cały czas mają dostęp do kostki wapiennej zawieszonej na ściance klatki, a także piasku rzecznego i rozkruszonej kostki mineralnej dla gołębi "Pickstain" lub "Taubenstein". W okresie lęgowym papużki dostają także w większej ilości skorupki z jaja kurzego. Można też stosować sepię, czyli szkielet mątw znad morza śródziemnego. Podaję też raz na jakiś czas papużki dostają węgiel drzewny (tzn. niedopalone gałęzie z ogniska).

Na koniec tekst autorstwa A. Brehma:

"...Bardzo istotną cechą tych ptaszków jest ich skromność co do pożywienia są one mniej wymagające, niż jakiekolwiek inne ptaki trzymane w klatkach. Jednak sól, wapno i piasek, niezależnie naturalnie od wody, należą do ich niezbędnych potrzeb życiowych. Chętnie jedzą one liście różnych roślin, proso, kanar i konopie; przyzwyczają się one również do owoców i cukru... "

Jednak nie radzę podawać papużkom ani soli, ani cukru.

Rozmnażanie

Doprowadzić do lęgów papużki falistej nie jest trudno, wystarczy dobrana para, odpowiednia budka i odpowiednie warunki. Dojrzałość płciową osiągają już w wieku 4 miesięcy i  wtedy są już zdolne do lęgów, jednak bardzo odradzam rozpoczynanie lęgów papużek w takim wieku, może to wpłynąć na późniejsze wyniki hodowlane, a tak młoda samiczka może mieć trudności ze zniesieniem jaj.  Budka dla pojedynczej pary papużek może mieć np. takie wymiary: 15x15x20 cm (szer.dł.wys). Dno powinno być odpowiednio wyprofilowane, co zapobiegnie "rozjeżdżaniu" się jajek. Dobrze jest założyć budkę z małą ilością wiórów, które papużka wyrzuci podczas czyszczenia budki, inaczej będzie niszczyła budkę dziobem. Przed założeniem budki zwiększamy w dawce pokarmowej ilość minerałów (szczególnie wapnia), zieleniny, owoców, skiełkowanych nasion itp.,  to stymuluje papużki do lęgów. Gdy już założymy budkę samica zaczyna się po ok. 1-2 dniach nią interesować, wchodzi do środka ogląda i w końcu czyści. Po kilku dniach (ok. 7 dni) od rozpoczęcia przesiadywania samicy w budce dochodzi do toków polegających na świergotaniu samca i karmieniu samicy. Po ok. tygodniu - dwóch dochodzi do pierwszego zniesienia, później samica znosi jeszcze ok. 4-7 jaj w dwudniowych odstępach, przez ten cały czas siedzi na wcześniej zniesionych jajach. Po złożeniu 3 jaja możemy znowu umieścić w budce wióry, bez obawy, że samica zacznie ponownie ją czyścić. Okres inkubacji jaj to ok. 18 dni, po czym w dwudniowych odstępach wylęgają się młode. Na początku się nagie i ślepe. W czasie odchowu młodych podajemy jak najróżnorodniejszy pokarm, bogaty w wszelkiego rodzaju dodatki takie jak: zielenina, owoce, warzywa, roztarte jajo i przede wszystkim kiełki. Młode przebywają w budce ok. 35 dni, po czym wychodzą z budki i powinny przebywać z rodzicami jeszcze co najmniej dwa tygodnie. Pierwsze pierzenie młodych następuje w ok. 2-3 miesiącach od wyjścia z budki.

Często osoby nie posiadające więcej ptaków poza jedną parą papużek falistych nie mogą doprowadzić do lęgów, jest tylko jedna rada, dokupić sobie jeszcze inne ptaki. Spowodowanie jest to prawdopodobnie gniazdowaniem całymi stadami w naturze. 

Odmiany

kształtne

- wystawowa papużka falista, WPF, standard

Na świecie powstaje i istnieje bardzo dużo klubów wystawowej papużki falistej (WPF). Charakteryzuje się ona w porównaniu z dziką papużka falistą znaczną wielkością. Występuje w wszystkich odmianach barwnych. W krzyżówkach z np. ptakami normalnej wielkości wychodzą młode pośrednie (tzn. "średnio duże").

- czubata

Po raz pierwszy na świecie papużki z czubkami pojawiły się w 1939 roku w Australii, Kanadzie i Anglii. Gen "czubatości" jest dominujący. W krzyżówkach jedna z papużek powinna być z czubkiem, a druga powinna być "gładko głowa", jeżeli skrzyżujemy dwie papużki czubate, to młode albo będą łyse, albo się nie wylęgną. Istnieją trzy formy czubka:

I. posiada z przodu głowy tylko grzywkę
II. posiada pół koronę z przodu
III. Posiada pełną koronkę

Istnieją dwa typy papużek czubatych, jeden posiada widoczny czubek, drugi nie. 

- featherduster

Ten typ papużek Słowacy nazywają "chryzantemy", kto je widział, przyzna, że ta nazwa pasuje do niej idealnie. Jest to bardzo efektowna odmiana papużek. Ich pióra są bardzo długie, to też jest ona bardziej podobna do miotełki niż do papugi. Nie nadaje się do hodowli. Nie potrafi ustać na drążku, nie potrafi latać - cały dzień leży na dnie klatki, je, pije i śpi, nie rozmnaża się, przeważnie zdychają przy pierwszym pierzeniu. 

barwne

Odmian barwnych papużek falistych jest za dużo, żeby je opisać tak szczegółowo jak odmiany kształtne w tym artykule, dlatego przedstawiam podstawowe informacje o odmianach w tabelce. 

Tabelka została opracowana na podstawie książek: Milan Vasicek - Papousci Australie II, Horst Bielfeld - Papużki faliste, B. Ambrus - Chovame papagajce vlnkovane (andulky), Zdenek Veger - Andulky. 

Maciej J. Ćwik