W styczniu 1999 r., po blisko trzech latach hodowli gołębia zielonoskrzydłego p. Jarosławowi Piecha z Haźlach k.Cieszyna wreszcie udało się odchować pierwsze młode - samczyka. Odchów tego egzotycznego gołębia jest prawdopodobnie pierwszym w Polsce (jeżeli były wcześniej odchowy to proszę o informację za pośrednictwem strony). Na bazie doświadczeń hodowlanych p. Piechy i opracowań zagranicznych powstał niniejszy artykuł.

Gołąb zielonoskrzydły (Chalcophaps indica) jest zaliczany do rodzaju Chalocophaps, który tworzy wraz z drugim podobnym gatunkiem - gołębiem zielonoskrzydłym stefani (Chalopcaohaps stephani) - nazwa - wolne tłumaczenie z j.niemieckiego i holenderskiego. Obszar występowanie tego gołębia jest wprost imponujący: Indie, Sri Lanka, Filipiny, Australia, Nowa Gwinea i wiele okolicznych archipelagów i wysp. Forma nominalna Ch.indica indica ma największy zasięg, lecz niektóre z aż 12 podgatunków zamieszkują tereny bardzo ograniczone. Populacje podgatunku Ch.indicaca - formosanus można spotkać tylko na Tajwanie, a Ch.indica yamahinae na niewielkich wyspach Riukiu.

W warunkach naturalnych gołąb ten jest mieszkańcem lasów o bogatym podszyciu, gdzie jest doskonale maskowany przez swoje barwy ochronne. Podszycie leśne zapewnia obfitą ilość pokarmu, na który głównie składają się różne nasiona, bulwy, kłącza, pączki roślin, a także owady. Zazwyczaj porusza się szybkim lotem wśród roślinności tropikalnej , ale niekiedy w poszukiwaniu pokarmu schodzi na ziemię gdzie jest praktycznie niewidoczny dla swoich wrogów. Gniazduje w skupiskach bambusów, w wysokich krzewach i na rozwidleniach drzew. Gniazdo jest solidniejsze niż u zwykłych gołębi.

Wielkość gołębia zielonoskrzydłego to ok. 20 cm. długości, przy czym ciało sprawia wrażenie nieco krępego o wyraźnie krótkim ogonie. Jego ubarwienie jest bardzo atrakcyjne. Głowa, kark i pierś są koloru wiśniowego. Pióra okrywowe skrzydeł, nadogonia oraz lotki drugiego rzędu są złotozielone z miedzianym połyskiem. Czoło, pasek nad oczami i wygięcia skrzydeł są białe. Spodnia partia piór od karku do brzucha jest szara. Lotki pierwszego rzędu są brązowe, a ogon ciemny. Dziób jest intensywnie czerwony, nogi ciemnoczerwone.

Różnice pomiędzy płciami są słabo zaznaczone. Samiczka jest trochę mniejsza, miejsce białych piór zajmują szare, a przy naturalnym świetle upierzenie jest bardziej matowe w porównaniu do samca, którego pióra lśnią.
Po raz pierwszy gołębie te pojawiły się w Europie w 1843r., gdzie były hodowane w ogrodzie zoologicznym w Amsterdamie. Obecnie są za granicą bardzo często importowane, zwłaszcza forma nominalna i podgatunek Ch.indica chrysochlora z Nowej Gwinei. Do Polski pierwsze okazy zostały przywiezione przez osoby prywatne prawdopodobnie już na początku lat dziewięćdziesiątych, a u importerów ptaków egzotycznych spotkałem je dopiero wiosną 1999 r.

W warunkach sztucznych hodowlę gołębi zielonoskrzydłych zaleca się prowadzić w dużych, porośniętych roślinnością wolierach ogrodowych, gdzie ptaki chętnie gniazdują. W naszym klimacie woliera zewnętrzna jest dobra na wiosnę i lato, a na czas mrozów gołębie muszą być przeniesione do cieplejszych pomieszczeń.
Pan Jarosław Piecha swoje pary hodowlane trzyma w ogrzewanym pawilonie, gdzie temperatura nigdy nie spada poniżej 0°C. Każda para ma do dyspozycji klatki o kubaturze ok. 1m3 - to w zupełności wystarcza, aby te gołębie rozmnażać.

W Europie okres lęgowy u gołębi zielonoskrzydłych przypada na miesiące zimowe, ale może się przesunąć na miesiące letnie. Niestety w dostępnej literaturze, ani u samego hodowcy nie uzyskałem informacji jak wygląda tokowanie u zielonoskrzydłych oraz jakie wydają odgłosy. Prawdopodobnie te zachowania są bardzo trudne do zaobserwowania. Być może gody odbywają się podobnie jak u większości gołębi egzotycznych, tzn. samiec kłania się przed samicą i równocześnie rozkłada ogon w wachlarz wydając przy tym określone dźwięki.
W miejsce do gniazdowania podkłada się skrzynkę lub wiklinowy koszyk o średnicy 15-20 cm. Samiec skrzętnie wypełnia podstawę różnymi materiałami - może to być pocięta na kawałki słoma, gałązki z drzew, itp. W razie braku budulca do podstawy jest znoszony nawet własny kał. Samiec robi to w tym celu, aby uzyskać gniazdo w postac płaskiej, solidnej platformy. Samica składa 1-2 jaja o wymiarach ok. 15x12 mm w kolorze oliwkowym. Wysiadywaniem zajmują się oboje rodzice, ale z większym udziałem samiczki. Młode lęgną się po 18-20 dniach inkubacji. Na początku karmione są wydzieliną z wola tzw. mleczkiem ptasim. Gołębie zielonoskrzydłe są bardzo troskliwymi rodzicami i dobrze odchowują potomstwo, chociaż w hodowli p. Piechy u jednej z par zaobserwowałem zjawisko wyrzucania mniejszego pisklęcia z gniazda. Prawdopodobnie jest to zachowanie instynktowne, mające na celu selekcję naturalną.

Młode przebywają w gnieździe ok. 2 tygodnie, przez cały ten czas samica ogrzewa je własnym ciałem, rzadko opuszczając potomstwo. Po upływie tego okresu w życiu gołąbków rozpoczyna się bardzo interesujący okres. Otóż młode zielonoskrzydłe zanim zaczną dobrze latać przez prawie miesiąc wspinają się po gałęziach w okolicy gniazda, a na noc usadawiają się pomiędzy dorosłe ptaki, aby zapewnić sobie ciepło. Dlatego ważne jest, aby w ptaszarni na na noc była zainstalowana żarówka kontrolna, umożliwiająca przemieszczenie się gołębi w razie potrzeby. Samodzielność młode uzyskują w wieku ok. 2 miesięcy życia. Po tym terminie są raczej sporadycznie dokarmiane przez samca. Ubarwienie ptaków dorosłych uzyskują w wieku ok. 6 miesięcy, a dojrzałość płciową ok. 1 roku.

W litereraturze fachowej w okresie odchowu młodych zaleca się podawać karmę jajeczną i owady. W hodowli, którą zwiedziłem, gołębie zielonoskrzydłe są karmione mieszanką złożoną z różnych zbóż; kukurydzy, słonecznika i prosa. Ptaki dodatkowo otrzymują suszoną bułkę i wafle, a z zielonek ciętą na kawałki trawę. Odchów młodych odbywa się bez udziału pokarmu miękkiego.

Pan Jarosław Piecha do tej pory, tj. czerwiec`2000 uzyskał kilka sztuk odchowu gołębi zielonoskrzydłych. Hodowca twierdzi, że jednym z ważniejszych warunków osiągnięcia sukcesu hodowlanego jest zapewnienie gołębiom wielkiego spokoju - wizyty w ptaszarni należy ograniczyć do karmienia, a sprzątanie odłożyć na czas po wychowie młodych.

Kończąc, składam serdzeczne podziękowania panu Jarosławowi za podzielenie się wieloma cennymi obserwacjami, jakich dokonał podczas hodowli tych przepięknych , egzotycznych gołębi i życzę dalszych sukcesów hodowlanych, a życzyć jest czego, ponieważ Jego kolekcja ptaków egzotycznych i nie tylko jest ogromna i bogata w unikatowe wręcz gatunki. Chociażby gęś hawajska (Branta sandvicensis) - ptak ocalony od zagłady dzięki staraniom prywatnych hodowców na Hawajach i w Wielkiej Brytanii - ale to już temat na inny artykuł.

Robert P. Sobecki

*inne nazwy używane tych gołębi to: Chalcophasp indica to miedzianka szmaragdowa. Chalcophaps stephani to miedzianka białoczelna

 Artykuł został opublikowany w nr 8/2000 (sierpień) miesięcznika "Fauna&Flora".