Obok papużki falistej i kanarka zeberki (zwane również amadynami zebrowatymi) są jednymi z najpopularniejszych, najtańszych i najczęściej hodowanych w niewoli ptaków egzotycznych. Należą do licznej i niezwykle kolorowej rodziny astryldów.

Występowanie w naturze i charakterystyka gatunku

Pochodzą z Australii oraz pobliskich wysp, gdzie zasiedlają otwarte, porośnięte krzewami i wysokimi trawami stepy. W naturze budują butelkowate gniazda z rurowatym i długim na ok. 20-25 cm rękawem wlotowo-wylotowym. Gniazda zakładane są zwykle na krzewach lub w dziuplach drzew na wysokości 2-3 m. Żyją w stadach i odznaczają się wybitną odpornością na suszę. W czasie trwania pory suchej potrafią przez okres nawet kilku tygodni całkowicie i bez szkody dla zdrowia obejść się bez wody. Ze względu na małe wymagania i łatwość rozmnażania zeberki są szczególnie polecane początkującym hodowcom, jako ptaki wprost idealne. Dorastają do 10 cm długości. Są bardzo ruchliwe i towarzyskie. Uwielbiają kąpiele w ciepłej wodzie, o czym trzeba pamiętać i zainstalować z boku klatki specjalny basenik kąpielowy.

Odróżnianie płci

Dymorfizm płciowy jest u tego gatunku dobrze zaznaczony. Samiec (odmiana standardowa) jest barwy szaro-brązowej z ozdobnymi, rdzawymi plamkami na obydwu policzkach oraz czarnymi prążkami na podgardlu i górnej części piersi, gdzie znajduje się również większa lub mniejsza czarna plama. Po bokach ciała widoczne są ceglasto-rdzawe piórka upstrzone w białe plamki. Cechą, która od razu rzuca się w oczy jest intensywna, rubinowo-czerwona barwa jego dzioba. Samica jest znacznie skromniej ubarwiona, nie posiada barwnych plam na policzkach, ani prążkowanego podgardla. Jej dziób jest zwykle koloru blado czerwonego lub pomarańczowego. Upierzenie jej stanowi mieszaninę szarości oraz brązu i pozbawione jest typowych dla samca ozdób barwnych.

Żywienie

Podstawowym pokarmem dla osobników dorosłych są różne gatunki prosa. Chętnie zjadany jest również owsik, rzepik, włośnica ber czy konopie. Nie należy także zapominać o dostarczaniu różnorodnej karmy zielonej tj. liście mniszka, sałaty, babki, kawałki jabłka, kiwi, pomidora, tarta marchew, skiełkowane ziarno prosa, rzeżucha, dojrzałe kwiatostany traw itp. Z innych dodatków można wymienić: świeży biały twaróg, pieczywo (zwłaszcza bułki), biszkopty oraz gotowane ziemniaki (ostudzone). Ptaki nie gardzą również mieszankami przeznaczonymi do wychowu kilkudniowych kurcząt, w tym drobno ześrutowanym ziarnem kukurydzy i pszenicy. Cennym dodatkiem w okresie składania jaj i pierzenia są pokruszone skorupki z jaj kurzych, wszelkie wapienka (sepia) i preparaty wapniowe. Bardzo korzystne jest również wysypanie dna klatki czystym piaskiem rzecznym lub morskim (resztki muszelek). Czysta, najlepiej przegotowana woda powinna być zmieniana dwa razy dziennie. Może być mineralna, ale zawsze niegazowana.

Rozmnażanie

Zeberki można utrzymywać i pomyślnie rozmnażać zarówno w klatkach, jak i w wolierach ogrodowych. W średniej wielkości klatkach zazwyczaj hoduje się je dobranymi parami. W większych można trzymać kilka par razem, lecz często dochodzi wtedy do walk pomiędzy ptakami. Należy pamiętać o zainstalowaniu większej liczby budek lęgowych, aniżeli par ptaków. Budki o wymiarach 15x15x15 cm z wyciętą jedną trzecią przedniej ściany oraz małym patyczkiem ułatwiającym wchodzenie zawieszamy na zewnątrz klatki, aby mieć lepszy do nich dostęp w trakcie kontroli lęgu. Jako materiału do budowy gniazda ptakom dostarczamy łodyżki wyschniętych traw leśnych (rosną kępami na piaszczystym podłożu, zwłaszcza w borach i laskach sosnowych), suchego mchu, kawałków rozplecionego sznurka sizalowego, włókien orzecha kokosowego oraz miękkich piórek. Ptaki w większości przypadków same budują i moszczą gniazdo. Czasem potrzebna jest pomoc ze strony hodowcy, który powinien ułatwić ptakom jego budowę, poprzez prowizoryczne uformowanie konstrukcji. Zeberki przystępują do lęgów w każdej porze roku, jednak ze względu na zdrowie ptaków, nie należy dopuszczać do więcej niż 4 lęgów w roku. Po okresie około tygodnia do 10-ciu dni intensywnych zalotów i parzenia samica składa od 3 do 8 białych jajeczek (codziennie po jednym). W tym czasie zaleca się intensywne żywienie pary rodzicielskiej, zwłaszcza mieszanka jajeczną, składającą się z drobno posiekanego jajka kurzego, posypanego bułką tartą, mlekiem w proszku lub rozkruszonym biszkoptem oraz szczyptą maku. Dobry jest również dodatek białego twarogu oraz preparatu Vibowit. Nieodzowna jest stała podaż świeżych warzyw (tarta marchew), ziół (mniszek, babka, gwiazdnica itp.) oraz owoców (kawałki jabłka). Żywienie to należy przerwać, przechodząc tylko na samo ziarno z dodatkiem owoców i warzyw, z chwilą, gdy samica złoży komplet jajeczek. Ptaki wysiadują je na zmianę przez 11-13 dni. Pisklęta wylęgają się zupełnie nagie, ślepe i niedołężne (gniazdowniki). Objęte troskliwą opieką ze strony rodziców rosną bardzo szybko. Zaraz po wylęgu piskląt należy ponownie rozpocząć podawanie mieszanki jajecznej. Początkowo młode karmione są wydzieliną wola rodziców, tzw. mleczkiem, potem mieszanką jajeczną i rozmiękczonym ziarnem. Po około 3 tygodniach opuszczają budkę, jednak jeszcze przez dalsze 2 tygodnie są dokarmiane poza gniazdem. Zazwyczaj najpóźniej wylęgłe młode są najsłabsze i mają najmniejsze szanse na przeżycie. Można temu częściowo zaradzić podkładając świeżo wyklute pisklęta innym parom, mającym w tym samym czasie mniejszą ilość młodych. Różnica wieku nie może jednak być większa niż 2-3 dni. Dobra para potrafi jednorazowo odchować 4-6 młodych. Średnio jednak pomyślnie odkarmiane są 3 sztuki. Budkę kontrolujemy i czyścimy nie częściej niż 1-2 razy w tygodniu. Pierwsze czyszczenie powinno nastąpić po około 10 dniach od wylęgu. Jak tylko młode zaczną same jeść należy oddzielić je od rodziców, którzy w tym czasie przygotowują się do rozpoczęcia kolejnego lęgu. Pozostawienie młodych w tej samej klatce może doprowadzić do zabrudzenia lub zadeptania złożonych przez samiczkę nowych jaj, gdyż ptaki wciąż chętnie nocują w budce i przeszkadzają w odbyciu lęgu. Niekiedy dorosłe osobniki stają się w pewnym momencie tak dalece (zwłaszcza samce) wobec nich agresywne, że zaczynają traktować swoje własne potomstwo jak intruzów, co może doprowadzić do ich okaleczenia lub śmierci. Po około 5-6 tygodniach życia młode ptaki rozpoczynają pierzenie, a po 2 miesiącach uzyskują upierzenie osobnika dorosłego. W tym czasie samczyki zaczynają śpiewać. Śpiew zeberek nie należy do najładniejszych i stanowi krótki, trwający kilka sekund nosowy trel. Głos wabiący natomiast swym brzmieniem przypomina dziecięcą trąbkę. Ukończenie pierzenia jest najlepszym momentem, aby rozdzielić ptaki według płci i trzymać osobno do czasu, aż osiągną wiek co najmniej pół roku. 

Hodowla w wolierach ogrodowych

O wiele lepsze wyniki hodowlane uzyskuje się hodując zeberki w wolierach ogrodowych. Ptaki trzymane wtedy w większych grupach mają możliwość swobodnego dobierania się w pary, co niewątpliwie rokuje duże sukcesy hodowlane. Siatka którą obciągnięto wolierę musi posiadać drobne oczka całkowicie zabezpieczające przed ucieczką oraz dostaniem się do wnętrza pomieszczenia wszelkich drapieżników (szczury, myszy, łasice itp.), a także dzikich ptaków tj. wróble, sikorki itp., które mogą przenosić choroby. Podłoże powinno być wylane betonem, a następnie wysypane czystym, żółtym piaskiem. Budki lęgowe umieszczamy zawsze w najwyższych punktach woliery. Poidełko i karmidełko należy zabezpieczyć przed zabrudzeniem odchodami i zaopatrzyć najlepiej w blaszane daszki. Resztki nie zjedzonej karmy trzeba codziennie usuwać. Na wolnym powietrzu zeberki mogą przebywać od maja do początku października, w zależności od przebiegu pogody. W pozostałym okresie muszą mieć zapewnione ogrzewane pomieszczenie o temperaturze min. 15 o C.

Uwagi końcowe

Zeberki najlepiej dobierają się w pary, gdy są utrzymywane w większej grupie zbliżonej wiekiem. Do rozrodu należy używać zawsze ptaków w pełni wyrośniętych, nie mających żadnych wad rozwojowych. Za wszelką cenę hodowca powinien unikać łączenia osobników pozostających ze sobą w bliskim pokrewieństwie (np. w układzie brat x siostra lub młode x jedno z rodziców), co może spowodować ujawnienie się wad genetycznych oraz prowadzić do spadku żywotności i odporności na choroby. Pary dobierane przez hodowcę "na siłę" często sprawiają sporo kłopotów. Niekiedy zdarza się, że osobniki dorosłe źle wysiadują jajka oraz niedbale odchowują swoje młode. Do skrajnych przypadków należy wyrzucanie świeżo wyklutych piskląt z gniazda oraz całkowite zaprzestawanie ich karmienia. Czasami też samica nie chce wysiadywać jajek, lecz sukcesywnie niesie ich bardzo dużo (czasami nawet powyżej 15 szt.). Osobniki o takich skłonnościach powinny być eliminowane z hodowli. Z reguły jednak zeberki są ptakami łatwo rozmnażającymi się i w związku z tym często używanymi jako przybrani rodzice dla innych, rzadszych gatunków astryldów. W wyniku wieloletniej pracy hodowlanej wyhodowano szereg odmian barwnych. Do najpopularniejszych należą odmiany: biała, srebrna, marmurkowa, czarnopierśna, cynamonowa, szekowata, a ostatnio także czarnolica. Najważniejszymi czynnikami mającymi największy wpływ na udaną hodowlę jest właściwe dobranie się pary lęgowej, jasne, przestronne, o odpowiedniej wilgotności powietrza pomieszczenie oraz bogate w witaminy i składniki mineralne pożywienie.

Hubert Zientek